Gemeente kondigt vervroeging sluitingstijden kern-Wallengebied aan; KHN dient een zienswijze in

Geachte college,

We hebben kennis genomen van het voornemen van uw college om de sluitingstijden in de kern van het Wallengebied te vervroegen om de toenemende drukte in het gebied tegen te gaan. Als reden wordt gegeven dat uit onderzoeken blijkt dat het gebied Burgwallen Oude-Zijde in negatieve zin opvalt en het college de bewoners van het gebied eerder rust wil kunnen bieden in de late nacht tijdens de weekenddagen. Het doel is dat bezoekers eerder naar huis of hotel gaan of zich verspreiden over andere locaties in de stad, waardoor de bewoners van het Wallengebied eerder rust hebben.

Dit heeft ernstige gevolgen voor ondernemers en sekswerkers. Het eenzijdig projecteren van drukte en overlast op de ondernemers en in het bijzonder op een klein gebied ervaren we als onredelijk en buitensporig.

Als we echt oplossingen willen voor hoe we de bezoekers in het gebied kunnen sturen en overlast kunnen voorkomen, zullen we op een fundamenteler niveau moeten gaan nadenken over hoe dit gebeid er in de toekomst uit moet gaan zien en welke maatregelen nodig zijn. Je zou de Wallen zo moeten inrichten dat het de onmiskenbare toenemende mobiliteit ook kan faciliteren en bezoekers kan beïnvloeden om onaangepast gedrag te voorkomen. Daar zijn de ondernemers een partij in, maar nu een vervroeging aankondigen van de sluitingstijd is onaanvaardbaar en stuit zowel moreel als juridisch op ernstige bezwaren. Er wordt geheel voorbij gegaan aan de belangen van ondernemers. De belangen van de ondernemers die worden getroffen lijken ondergeschikt aan die van een groep bewoners. U heeft geen idee hoe zwaar de ondernemers worden getroffen en hoe ongepast het is om daar nu mee te komen.

De ondernemers komen uit een periode waarin ze zwaar getroffen zijn door coronamaatregelen, slechts beperkt zijn gecompenseerd en hoge schulden hebben opgebouwd. De ondernemers in dit gebied zijn zelfs langer en heviger getroffen dan andere ondernemers in de stad, omdat buitenlandse bezoekers een belangrijke doelgroep is en die eerder en langer wegbleven. Op dit moment gaat het slecht met onze branche en in het bijzonder met de ondernemers in dit gebied. De kosten zijn enorm gestegen (inkoop, energie en arbeid) en de schulden zijn torenhoog (belasting, huur en leningen). De marges in onze branche zijn klein en de kostenstijgingen en schulden kunnen niet direct doorbelast worden aan de gast. De bezoekersaantallen zitten bij lange na nog niet op het niveau van voor corona. Enkele drukke momenten doet vermoeden dat dat anders is, maar dat is niet het geval en kunnen wij met cijfers onderbouwen. Ook uw eigen cijfers m.b.t. crowd monitoring system verschaffen die inzichten. De timing van de aangekondigde maatregel getuigt van weinig empathie en respect voor deze groep ondernemers.

Onderstaand een aantal aanvullende argumenten waarom dit voornemen op zoveel weerstand stuit.

• Dit gebied is decennia lang een nachtelijk uitgaansgebied geweest en wordt door u als zodanig getypeerd en behandeld. Het is onaanvaardbaar dat een typerend uitgaansgebied in de vroege nacht al volledig lam wordt gelegd en wordt behandeld alsof het een gebied is waar alleen nog wordt gewoond.
• Geen enkele horecabestemming wordt op deze manier beperkt in de stad en ondernemers mogen er op basis van het bestemmingsplan, hun vergunningen op vertrouwen dat ze kunnen blijven exploiteren binnen de bestemming en vergunning. Ze hebben immers op basis hiervan concepten bedacht, overnamesommen betaald en investeringen gedaan. Het merendeel van de ondernemingen in dit gebied is zelfs gericht op de nacht. Op basis van een recent uitgevoerd verkennend onderzoek (78 respondenten) kunnen we concluderen dat 53% van ondernemers verwachten in financiële problemen te komen als de sluitingstijden worden vervroegd. 32% heeft een omzetverlies van 50% of meer en 46% een omzetverlies van 30% of meer. Economische impact is onevenredig belastend en concurrentievervalsend t.o.v. andere ondernemers.
• De impact op ondernemingen wordt onderschat. Er is geen aandacht voor de rechtspositie van de ondernemers. De bestaande rechtspositie mag niet worden aangetast uit oogpunt van o.a. rechtszekerheid en rechtsgelijkheid. De maatregel zal zware gevolgen hebben voor ondernemers en de nodige bezwaarprocedures en claims tot gevolg hebben als het college deze plannen voortzet. Gemakshalve verwijzen we hierbij naar de zienswijze van Labré Advocaten namens de BIZ Burgwallen en de juridische onderbouwing (zie bijlage). Ook sluiten we aan bij het pleidooi van Labré dat het besluit moet voldoen aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
• Er wordt geheel aan voorbij gegaan dat het beleid van voorgaande colleges het toerisme heeft gestimuleerd en de toename van toerisme en druk op dit specifieke gebied direct en indirect is gestimuleerd. Alle inspanningen op spreiding van drukte en ook nu met ‘de aanpak binnenstad’ lijken beperkt succesvol te zijn. In de uitvoering schiet het ons inziens vaak te kort. De drukte discussie maakt dat het gebied ongure types aantrekt en daarmee bepaalde bezoekers waaronder Amsterdammers doet wegblijven.

Het zijn niet de ondernemingen die dit veroorzaken, maar vooral de negatieve uitlatingen over de drukte die u en bewoners telkens blijven voeren en een groot bereik hebben. Amsterdam en Partners heeft een visie hierop (Herontwerp duurzame bezoekerseconomie) en zouden een geschikte partner kunnen zijn om een bijdrage te leveren aan een gebiedsgerichte campagne voor dit gebied, spreiding van drukte en om de juiste boodschap te verkondigen. Keer op keer lijkt de gemeente dat voor dit gebied lastig te vinden en vaak zelfs onmogelijk te maken.

• Op 29 november 2021 is er namens o.a. KHN en de BIZZEN van het Oude Stadshart een brandbrief overlast straatdealers Wallengebied naar u gestuurd (zie bijlage). De daarop aangekondigde aanpak lijkt tot op heden weinig effectief. De massa van straatdealers is er nog steeds. De aanwas lijkt onuitputtelijk. Ze zijn onaantastbaar en claimen het gebied. Alleen als de zogenaamde ‘Bert acties’ er zijn is er kortstondig resultaat, maar de capaciteit van politie is niet voldoende en ook de sancties niet zwaar genoeg om voldoende grip te krijgen op deze groep. Samen met een grote groep verwarde personen en daarbij een nieuwe groep kansloze, criminele asielzoekers, maakt dat de overlast de laatste maanden groter is dan ooit. Dit vindt ook zijn weerslag op de type bezoeker die het gebied aantrekt. Dit is de ondernemers een doorn in het oog. Deze signalen zijn bij u bekend, maar vinden we op geen enkele manier terug in de rapportages.
• De betere afstemming, inzet van allerlei verschillende type overheidsinstanties op overlast gevend en crimineel gedrag is verre van ideaal. Het feit dat overtredingen zonder enig probleem begaan kunnen worden onder toezicht van een overheidsfunctionaris is een vrijbrief en in sommige gevallen zelfs een stimulans om dit gedrag te vertonen en dus in steeds grotere mate waarneembaar in het Wallengebied. De pakkans is gering en de sancties zijn nauwelijks belemmerend voor daders. De bewonersvertegenwoordigingen signaleren dit ook en spreken u hier ook op aan.
• We zien dat het gedrag van groepen op straat, overigens vrijwel altijd beperkt tot vrijdag- en zaterdagnacht, een probleem is waarbij deze mensen niet of zeer beperkt worden aangesproken. Het zou goed zijn om ook altijd te spreken over 'enkele uren op vrijdag- en zaterdagnacht' als het om aanpak daarvan gaat.
• De BIZZEN van het Oude Stadshart hebben 30 maatregelen gepresenteerd als basis voor nog meer ideeën om meer grip te krijgen op onaangepast gedrag van bezoekers. Dit is een basis van maatregelen die we samen moeten uitvoeren en waarbij nog steeds meer goede ideeën ontstaan. Er zijn door u ook goede maatregelen bedacht, maar tot op heden nog weinig effectief omdat ze om verschillende redenen stagneren.
• We zijn o.a. kritisch op de zogenaamde top X aanpak voor overlast gevende bedrijven. Die zou veel effectiever kunnen zijn (hebben we eerder ervaren). Overlast van muziekgeluid uit horeca inrichtingen is met de huidige handhavingsstrategie horeca muziekgeluid goed te bestrijden. We kennen voorbeelden van bedrijven waar dit zeer effectief is gebleken. We begrijpen niet dat de hoeveelheid meldingen o.a. aanleiding zijn voor de voorgenomen maatregel. De cijfers waarop dit is gebaseerd in uw rapportage is van 2017, 2018 en 2019. Mogelijk had dat toen en nu geen prioriteit.
• Cameratoezicht is nog steeds niet op orde in het gebied. Op basis van een blinde vlekken overzicht is ons verbetering toegezegd. Driekwart jaar later zijn er nog maar weinig camera’s bijgeplaatst. Ook de politie vraagt dringend om meer mobiele camera’s, maar die schijnen beperkt beschikbaar te zijn en daarmee moeten er keuzes gemaakt worden waar je ze in kunt zetten.
• De nieuwe type host die ook in de nachtelijke uren ingezet zouden worden zijn nog steeds niet van start gegaan. Telkens moeten wij vragen hoe het staat met de voortgang. Pas vorige week is er een eerste gesprek geweest met ISA (de organisatie die de hosts moet leveren) en een vertegenwoordiger van de gemeente om tot afspraken te komen.
• De politiecapaciteit in het gebied is verre van optimaal. De zorgen worden door de politie geuit in ons veiligheidsoverleg. Het aantal FTE’s lijkt vergroot t.o.v. andere jaren, maar door ziekte, uitstroom, personeelskrapte en capaciteit slurpende activiteiten (o.a. demonstraties) staat de inzet onder druk. Tevens is het opvallend dat er vanaf 02.00 uur geen of zeer beperkt politie in het gebied aanwezig is. Alleen nog bij meldingen. Andere gebieden schijnen meer aandacht en inzet te vragen. Dit signaal wekt de indruk dat het met de overlast meevalt. Anderzijds is er ook zichtbaarheid van de politie nodig in elk uitgaansgebied en zeker in de nacht gedurende de openingstijden om grensoverschrijdend gedrag en overlast te voorkomen. Veel overlast meldingen vallen ook buiten de invloedsfeer van ondernemers. We pleiten dan ook voor mee zichtbare politie in de nachtelijke uren in dit gebied.
• Er wordt ingegaan op de pieken van crowd monitoring system. De cijfers hieromtrent zijn niet transparant en we krijgen de indruk dat de drukte de laatste zomermaanden erg afneemt. De piek van april en mei evenaarde op sommige momenten de drukte van voor corona, maar is er niet of nauwelijks overheen gegaan en ligt het merendeel van de tijd aanzienlijk lager. We kunnen dat zelf meten aan de omzetten en klandizie, hotelbezetting e.d. Als we vragen of de cijfers met ons gedeeld kunnen worden krijgen we te horen dat dit lastig is, omdat er nog niet een nauwkeurige manier van meting is gevonden. Blijkbaar worden hier nu toch rigoureuze maatregelen op gebaseerd.
• Het observatieonderzoek door onderzoeksbureau Enneüs is uitgevoerd in een periode 29 april tot en met 21 mei 2022. Dit is een periode die allerminst representatief is voor een heel jaar. Dit is altijd al de drukste periode van het jaar en afgelopen periode extra druk, omdat is gebleken dat vele mensen na de lockdowns veel behoefte hadden om uit te gaan en ook de middelen hadden om dit mogelijk te maken. Deze trend zet niet door. Gemakshalve verwijzen we voor het commentaar op dit onderzoek naar de zienswijze van Labré Advocaten. We sluiten ons hierbij aan.
• Het ontbreken van goede inzichten en analyses van de problematiek en effecten van maatregelen is ons een doorn in het oog. Een goed dashboard ontbreekt en in al onze overleggen wordt het steeds duidelijker dat die inzichten er gewoonweg niet zijn en op basis van diverse impressies en sfeerbeelden maatregelen worden bedacht en ingevoerd.
• Ook in dit geval is wederom niet bekend wat en hoe het effect van de maatregel wordt gemeten. Onderstaande passsage uit de notitie bevestigt dat dit er ook niet toe zal doen.

Mochten deze maatregelen onvoldoende bijdragen aan het bieden van rust aan bewoners in de nacht, dan overweegt het college het gebied uit te breiden, een schenktijd in te voeren voor het verstrekken van alcohol, het invoeren van een nog eerdere sluitingstijd, of het gelijktrekken van de sluitingstijd van prostitutieramen en horeca.

• Wij verwachten dat maatregelen onderdeel zijn van een meetbaar integraal plan; onderbouwd met betrouwbare data en inzichten, eveneens meetbaar. Doelen dienen concreet te zijn en ook meetbaar. Op dit moment kunnen we niet zien wat er exact gemeten is en welke waarden op welke dagen en tijdstippen exact zouden moeten veranderen; ook niet naar welke waarden exact deze verandering zou moeten zijn.
• Tot op heden wordt vooral geluisterd naar de bewonersgroeperingen die actief zijn in de lobby in het stadhuis en de weg goed weten te bewandelen. Wij ervaren en horen steeds vaker dat bewoners zich in de gebieden niet vertegenwoordigd voelen door de bekende bewonersgroeperingen. Blijkbaar is dat bekend. U heeft immers bij met de maatregelenladder aanpak overlast en drukte Wallengebied in februari 2022 al aangekondigd dat er een overlastpanel (ad random geselecteerd) moet worden. Dit panel bestaat uit ondernemers, bewoners samen met externe deskundigen, handhavende instanties en de gemeente om te kunnen adviseren over maatregelen en de effecten ervan beoordeelt en gezamenlijk doelen formuleert. Het is dan ook een gemiste kans niet eerst hiermee aan de slag te gaan alvorens deze losstaande zeer impactvolle maatregel op deze manier in procedure te brengen.
• Het is niet aannemelijk dat het uitgaanspubliek van het kern-Wallengebied naar huis gaat of naar het hotel vertrekt als ze op dit relatief vroeg uitgaanstijdstip op straat worden gezet. Binnen loopafstand zijn er veel bedrijven die nog geopend zijn. In eerste instantie verwachten we meer bezoekers tegelijk op straat dat inherent is aan meer overlast, vervolgens ervaar je een stroom van bezoekers door de straten naar uitgaansgelegenheden die nog wel geopend zijn. Wat rechtvaardigt dat de groep bewoners van het kern-Wallengebied meer recht van spreken heeft dan bewoners in aangrenzende gebieden of van andere uitgaansgebieden? Uiteraard pleiten we hiermee niet voor een algehele vervroeging van sluitingstijden in Amsterdam. Amsterdam is een metropool waarbij je mag verwachten dat er meerdere uitgaansgebieden zijn en blijven. Het Wallengebied is al decennia lang een uitgaansgebied.
• We zijn zeer verbolgen over de aankondiging van een venstertijd in de vroege uitgaansavond en de argumentatie is zeer beperkt en getuigt van weinig kennis en ervaring met dit fenomeen. Naar onze mening is dit ook nog nooit gebruikt in uw gemeente. KHN heeft hier elders in het land veel ervaringen mee opgedaan. Een venstertijd zo vroeg in de nacht heeft nog nooit geleid tot meer rust in een gebied. Het geeft een run op horecabedrijven veel discussie en trammelant aan de deur. Je verplicht ondernemers een deurbeleid te voeren waarbij ze extra personeel moeten inzetten. Personeel en beveiligers in het bijzonder zijn schaars, kostbaar en moeten opgeleid en gecertificeerd zijn. Je dwingt ondernemers dus enorme kosten te maken en daarbij komt dat ze groot deel van hun omzet verliezen omdat ze eerder moeten sluiten. Die ruimte is er gewoonweg niet. Zie onze eerdere argumenten.
• Dit gebied en eigenlijk het hele centrumgebied kent momenteel met de verschillende bedrijven bewust een gevarieerd sluitingstijden regime, zodat grotere groepen niet tegelijk op straat komen, zich mengen en extra overlast veroorzaken. Het is een misvatting om te denken dat een vervroeging van de sluitingstijd of invoering van een venstertijd tot minder overlast zal leiden. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) is daar ook duidelijk in. Zie onderstaande passage uit hun publicaties:

Sluitingstijdenbeleid kan een gevarieerd effect hebben:

• Uiterste toegangstijd en venstertijden (wel eruit, niet meer in): het doel is dat publiek vroeger uitgaat, minder alcohol drinkt en dat drukte wordt gespreid.
• Openingstijden verruimen/vrijgeven: het doel is om piekdrukte te verminderen en het publiek te spreiden over de avond/nacht.
• Vervroegen sluitingstijd: het doel is dat publiek minder alcohol drinkt.
• Afkoel-uur (licht aan, muziek zacht, tap dicht): het doel is dat het uitgaanspubliek rustig wordt, waardoor ze de horeca beheerst verlaat.

Onze conclusie wordt mede ingegeven vanwege het feit dat er nog voldoende horeca in de omgeving is die geopend zal zijn en waar alcohol genuttigd kan worden. Het argument van drukte spreiding wordt tenietgedaan, doordat de druk op andere gebieden toe zal nemen.

• De verschillende sluitingstijden die in Amsterdam nu gelden (onder meer: 01:00, 03:00, 04:00, 05:00, 08:00), dragen bij in het 'rustiger uitlopen op straat'; zij hebben juist een dempend effect op de drukte-ervaringen. Tijdens de Covid periode is duidelijk ervaren dat toen alle bedrijven om 00:00 uur tegelijk moesten sluiten, op straat talloze opstootjes, rellen en vernielingen ontstonden (Leidseplein, Leidsestraat); dat is een recent voorbeeld waaruit blijkt dat het geen goed idee is om in een bepaald gebied vanaf een bepaalde tijd alles tegelijk te sluiten. Politie kon het destijds nauwelijks aan om dit in goede banen te leiden.
• Wat ons het meest stoort dat mogelijk een maatregel voor ondernemers wordt ingevoerd die hen zeer zwaar treft, terwijl er op ‘de aanpak binnenstad’ en ‘aanpak straatdealers’ nog veel valt aan te merken en de uitvoering op veel onderdelen nog niet eens is gestart. Alleen een integrale aanpak zal wat ons betreft het verschil kunnen maken en ook de volgorde en afstemming van maatregelen met ondernemers is bepalend voor het succes.

Welke bijdrage kun je van ondernemers verwachten?

• Uiteraard blijven we ons inzetten om na te gaan hoe we met ondernemers invloed kunnen hebben op de uitdagingen in het gebied. De bewoners meer rust kunnen vinden en dat sfeer in het gebied verbeterd wordt en aantrekkelijker wordt voor een breder publiek. De eerste aanzet is de 30 maatregelen, ons veiligheidsoverleg, portiers/ondernemersnetwerk en actieve rol van BIZZEN om ondernemers aan te spreken op hun gedrag. Tevens wordt nagedacht over toevoegen van een veiligheidsplan als onderdeel van de exploitatievergunning voor elke onderneming die na 02.00 uur nog geopend is, waarbij ondernemers meer verantwoordelijkheid nemen t.a.v. muziekgeluid, voor gedrag van komende en gaande bezoekers, voorkomen van overlast op het terras en actiever te participeren in de samenwerking in het gebied.
• Met de BIZZEN zou nog specifieker ingezoomd moeten worden op de problemen en gezocht moeten worden naar oplossingen. Met bewoners zou veel meer afstemming moeten plaatsvinden over overlast in het gebied en zelfs op huisnummerniveau met naastgelegen ondernemers. We hebben hier onlangs een verkennend gesprek over gevoerd met een vooraanstaande bewoner en hebben afspraken gepland om dit verder te verkennen.
• De sfeerbeleving in het gebied verdient de aandacht. Met de BIZZEN en slimme gedragsbeïnvloedingsexperts kunnen we nagaan hoe we die sfeer kunnen beïnvloeden, zodat onaangepast gedrag van bezoekers en het verblijf van straatdealers en criminelen minder aan de orde zal zijn.
• KHN wil zich opwerpen als partner om te kijken na betere alternatieven dan de vervroeging van de sluitingstijden. We zijn ons bewust van de noodzaak van een aanpak, maar de huidige aanpak maakt dat ondernemers en bewoners nog meer tegenover elkaar komen te staan. Ondernemers het vertrouwen in de overheid verliezen en met dit soort maatregelen een hoek in worden gedreven waarbij er vooral veel weerstand en wantrouwen ontstaat.

Tot slot

Natuurlijk realiseren we ons dat er uitdagingen zijn, maar een samenhang van de maatregelen en visie op het gebied ontbreekt. Dat de leefbaarheid onder druk staat in dit gebied is van alle tijden. Zie alle plannen en aanpakken die door allerlei colleges hier al gelanceerd zijn. De successen zouden we moeten herhalen en op basis van een goede samenwerking er meer uit zien te halen dan dat we nu doen. Daarbij is het ook onvermijdelijk dat er meer politie inzet en handhaving beschikbaar komt.

KHN is beschikbaar te ondersteunen en hoopt dat we samen met de BIZZEN en u tot een betere aanpak kunnen komen.

Met gastvrije groet,

Pim Evers
Voorzitter Amsterdam
Koninklijke Horeca Nederland
E: amsterdam@khn.nl / e.doornhegge@khn.nl
www.khn.nl/amsterdam