KHN Amsterdam ontstemd over plannen gemeente om fastfoodzaken te weren

KHN Amsterdam heeft via de media kennisgenomen van het voornemen van de gemeente om nieuwe fastfoodzaken te weren op basis van hun assortiment en hiervoor bewust een juridische procedure uit te lokken. KHN is ontstemd over zowel het voornemen als de wijze waarop dit naar buiten is gebracht.

Amsterdam heeft onlangs nieuw horecabeleid ingevoerd, na een uitgebreid overlegtraject met de sector. Ook zijn de bijbehorende aanpassingen in het omgevingsplan vastgesteld. Het weren van horecazaken op basis van hun voedingsaanbod is daarbij nooit onderwerp van gesprek geweest en we hebben sterke twijfels of de gemeente de bevoegdheid heeft om hierop in te grijpen. KHN is een vaste gesprekspartner van de gemeente en vindt het opmerkelijk dat hierover geen voorafgaand overleg heeft plaatsgevonden. Inmiddels heeft KHN ambtelijk om opheldering gevraagd en spreekt volgende week met wethouder Scholtes over het voornemen.

Gezonde voeding stimuleren in plaats van ondernemers weren

KHN onderschrijft het belang van een gezonde voedselomgeving en draagt hieraan bij vanuit onder meer het Nationaal Preventieakkoord. Zo presenteerde KHN in 2024 samen met een aantal grote fastfoodketens een fastservice manifest met afspraken over productverbetering, een gevarieerder aanbod en het stimuleren van gezondere keuzes en zijn veel fastfoodconcepten ook zelf heel bewust bezig met een gevarieerd en gezonder aanbod. 

De sector ontwikkelt zich bovendien voortdurend. Steeds meer fastfoodconcepten verminderen suiker, zout en verzadigd vet, bieden kleinere porties aan en introduceren vegetarische en plantaardige alternatieven. Daarnaast groeit het aantal fastservice concepten met verse groenten, salades, bowls en andere gezonde maaltijden. Snel bereid of geserveerd eten, passend binnen de ‘Horeca 1’ bestemming; horecabedrijven die tot hoofddoel hebben het in hoofdzaak voor consumptie ter plaatse

verstrekken van vooral op gemaksvoeding gerichte, eenvoudige en snel bereide etenswaren (binnen nieuwe horecabeleid reguliere horeca fastfood) is daarmee niet per definitie ongezond. 

Juridische grenzen en rechtszekerheid

De Omgevingswet biedt gemeenten ruimte om te bepalen waar welke vormen van horeca zijn toegestaan. Daarbij moet sprake zijn van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

Gemeenten mogen bij de vestiging van horeca onder meer rekening houden met:

• Geluidsoverlast: muziek, bezoekers en andere geluidshinder.
• Geurhinder: bijvoorbeeld door keukens, bak- en frituuractiviteiten.
• Verkeer en bereikbaarheid: verkeersbewegingen, bevoorrading en parkeerdruk.
• Veiligheid en leefbaarheid: de gevolgen van horeca-activiteiten voor de omgeving.
• Concentratie en spreiding: de ruimtelijke verdeling van horecagelegenheden.
• Aard en omvang van de horeca: bijvoorbeeld onderscheid tussen lichte en zware horeca, op basis van de effecten op de omgeving.

Ook het beschermen van een gezonde fysieke leefomgeving is een doel. Dat betekent echter niet dat de gemeente daarmee automatisch bevoegd is om het assortiment van gevestigde horecaondernemers te reguleren.

Een juridisch onderzoek naar de Amsterdamse voedselomgeving concludeerde eerder dat reguliere ruimtelijke instrumenten vooral kunnen worden ingezet wanneer daarvoor ruimtelijke argumenten bestaan, zoals geluid- of geurhinder. De mogelijkheden om uitsluitend op basis van de voedingswaarde van aangeboden producten te sturen, lijken beperkt. 

Standpunt KHN 

KHN vindt dat Amsterdam met dit proefproces de grens tussen ruimtelijke ordening en regulering van het commerciële aanbod probeert te verleggen. Het weren van ondernemers uitsluitend vanwege de voedingswaarde van hun assortiment kent geen vanzelfsprekende juridische grondslag. Ook kan de gemeente niet zomaar ingrijpen in bestaande, rechtmatig vergunde bedrijfsactiviteiten. Dit raakt aan de rechtszekerheid van ondernemers.

De gekozen juridische route roept eveneens vragen op. De gemeente wil zelf een vergunningaanvraag initiëren, deze vervolgens weigeren en daarmee een rechterlijke uitspraak uitlokken. Hoewel dit niet per definitie verboden is, vindt KHN deze werkwijze bestuurlijk opmerkelijk en vraagt zij zich af hoe de zorgvuldigheid en onafhankelijkheid van de besluitvorming worden gewaarborgd.

KHN volgt het proces nauwlettend en onderzoekt de mogelijkheden om zich in een eventuele juridische procedure te voegen om de belangen van horecaondernemers te behartigen.

Een gezonde voedselomgeving vraagt om een bredere aanpak

Bovendien bieden ook supermarkten, gemakswinkels en andere winkels volop minder gezonde voeding aan. KHN pleit daarom voor een brede, consistente aanpak, waarin alle betrokken sectoren samenwerken aan gezondere keuzes. Volgens ons biedt dat meer perspectief dan de juridische proefballon die de gemeente nu met veel media-aandacht oplaat en waarvan mogelijk ook een afschrikkend signaal uitgaat naar ondernemers.

De horeca draagt graag bij aan een gezonder aanbod. Daarvoor zijn tijdige betrokkenheid van ondernemers en duidelijkheid over de gemeentelijke koers belangrijk. De huidige aanpak roept vragen op en helpt niet om het draagvlak voor samenwerking te versterken.

Of deze juridische route het door de gemeente gewenste resultaat oplevert, trekken wij sterk in twijfel. KHN ziet vooral kansen in een gezamenlijke aanpak die juridisch houdbaar én praktisch uitvoerbaar is.

Wordt vervolgd.