KHN Amsterdam in gesprek met wethouder over extreme verhoging toeristenbelasting

Een afvaardiging van hoteliers van KHN Amsterdam sprak op 7 juli met de nieuwe wethouder Economische Zaken, Melanie van der Horst, over de aangekondigde extreme verhoging van de toeristenbelasting. We vroegen om opheldering, deelden onze grote zorgen en bespraken uitvoerig wat de stapeling van lasten betekent voor hotels én de stad. Daarbij vroegen we ook nadrukkelijk hoe zij vanuit haar verantwoordelijkheid als wethouder Economische Zaken de belangen van ondernemers wil behartigen en de economische vitaliteit en concurrentiepositie van Amsterdam denkt te bewaken.

In het nieuwe coalitieakkoord is afgesproken de toeristenbelasting te verhogen van 12,5% naar 16% in 2027 en vervolgens jaarlijks met 1 procentpunt tot uiteindelijk 20%.

Welk probleem lossen we hiermee op?
Die vraag stond centraal in het gesprek. We vroegen de wethouder hoe deze extreme verhoging heeft kunnen worden afgesproken. Eerder was weliswaar een beperkte verhoging aangekondigd, maar niet van deze omvang. Bovendien had voormalig wethouder Mbarki recent nog aangegeven dat eerst de effecten van de btw-verhoging op logies moesten worden gemeten en dat er grenzen zitten aan het steeds verder verhogen van de toeristenbelasting, mede vanwege mogelijke juridische risico's.

De wethouder lichtte toe dat de verhoging onderdeel is geweest van de coalitieonderhandelingen en dat zij als lid van het college gehouden is aan de uitvoering van het coalitieakkoord. Volgens haar dient de verhoging twee doelen: extra inkomsten genereren en sturen op bezoekers om de ervaren drukte in de stad te kunnen verminderen.

Vanuit de hoteliers is nadrukkelijk gevraagd: welk probleem lossen we hiermee daadwerkelijk op?

Waarom opnieuw alleen de overnachtende bezoeker?
Een belangrijk deel van het gesprek ging over de vraag waarom de rekening opnieuw vrijwel volledig bij de overnachtende bezoeker en de hotelsector wordt gelegd. Het aandeel dagbezoekers groeit juist sterk, terwijl problemen met drukte, overlast en afval zeker niet uitsluitend door hotelgasten worden veroorzaakt.

De wethouder erkende deze spanning. Zij gaf aan zelf ook te willen verkennen hoe dagbezoekers een meer evenredige bijdrage kunnen leveren aan de stad. De uitdaging daarbij is volgens haar dat Amsterdammers niet extra mogen worden belast, maar ze wil ondanks dit uitgangspunt dat er serieus verder wordt gekeken naar mogelijkheden. 

We hebben daarbij benadrukt dat veel preciezer moet worden gekeken naar wie de drukte veroorzaakt, waar deze plaatsvindt en welke maatregelen daadwerkelijk effectief zijn. De wethouder onderschreef dat gerichter moet worden gestuurd op bezoekers en gedrag.

Wat doet dit met hotels en de stad?
We hebben uitvoerig stilgestaan bij wat de opeenstapeling van maatregelen doet met de exploitatie van hotels. De btw op logies is dit jaar al verhoogd van 9% naar 21% en daar komt nu deze extreme verhoging van de toeristenbelasting bovenop. De internationale concurrentiepositie van Amsterdam komt hierdoor steeds verder onder druk te staan en komen economisch op achterstand te staan. Veel meer bedrijven kijken naar een breder klimaat van de stad en of ze zich hier nog willen vestigen. Kenniswerkers uit de hele wereld moeten immers door de woningnood ook steeds vaker al dan niet tijdelijk in hotels worden ondergebracht. Betaalbaarheid speelt daarbij een grote rol. 

Alle maatregelen lijken vooralsnog weinig effect te sorteren. Ondanks een verdrievoudiging van de inkomsten uit toeristenbelasting in de afgelopen jaren is de stad er niet aantoonbaar schoner op geworden. Wat rechtvaardigt dan dat er steeds meer geld bij hoteliers wordt weggehaald? De gemeente verdient inmiddels via de toeristenbelasting meer aan een hotelovernachting dan veel hoteliers daar zelf aan overhouden. Door de opeenstapeling van kostenstijgingen en lasten zijn de marges voor veel hotels nog maar een fractie van wat ze ooit waren. Niet ieder hotel kan alle rekeningen nog zonder problemen betalen. Bovendien hebben veel hoteliers geen eigen vastgoed en betalen zij forse huren aan vastgoedeigenaren in Amsterdam. De hotelprijs wordt bepaald door vraag en aanbod én de concurrentie met andere steden. Als er veel kamers beschikbaar zijn, moeten hotels hun prijzen verlagen om voldoende bezetting te realiseren en hun kosten te kunnen dekken. Voor de branche is dat dagelijkse realiteit, maar we ervaren dat veel mensen , en zeker ook in de politiek, onvoldoende begrijpen hoe deze markt werkt.

Het is een feit dat een groot deel van de kostenstijgingen, de btw-verhoging en de steeds hogere toeristenbelasting niet één-op-één kan worden doorberekend aan de gast. Een steeds groter deel van die lasten komt daardoor rechtstreeks voor rekening van de hotelondernemer.

Tijdens het gesprek bleek ook hoe belangrijk het is om meer kennis en inzicht te delen over de werking van de hotelmarkt en de bredere bezoekerseconomie. De wethouder is nieuw op deze portefeuille. Tegelijkertijd worden door politieke partijen en bestuurders wel zeer rigoureuze maatregelen in een coalitieakkoord vastgelegd. Juist bij besluiten met zulke grote economische gevolgen is het essentieel dat de effecten vooraf goed worden onderzocht en meegewogen.

We hebben daarom afgesproken om de wethouder beter inzicht te geven in wat deze maatregelen daadwerkelijk betekenen voor hotelbedrijven, hun kostenstructuur en marges, werkgelegenheid en de bredere economie van Amsterdam.

Zakelijke bezoekers onder druk
Ook de positie van de zakelijke markt kwam uitgebreid aan bod. Vanuit  RAI Hotel Services lichtten we toe hoe belangrijk een redelijke prijsstelling is om Amsterdam aantrekkelijk te houden voor congressen en zakelijke evenementen. Zakelijke bezoekers verblijven vaak meerdere dagen, besteden veel geld in de stad, leggen nauwelijks druk op het centrum en zijn over het algemeen respectvolle bezoekers. Tegelijkertijd staat Amsterdam door de snel oplopende kosten steeds meer onder druk in de internationale concurrentie met andere congressteden.
De wethouder toonde duidelijk interesse in deze toelichting en gaf aan te willen zoeken naar manieren om ervoor te zorgen dat bedrijven en zakelijke bezoekers Amsterdam aantrekkelijk blijven vinden.

Niet alle drukte en overlast is te relateren aan verblijfstoeristen
Natuurlijk kwam ook de beeldvorming rond drukte, overlast en afval  ter sprake. Vanuit de hoteliers is aangegeven dat problemen in de stad te gemakkelijk onder de brede noemer 'toerisme' worden geschaard. Niet iedere bezoeker veroorzaakt overlast en niet iedere vorm van drukte of afval is afkomstig van (verblijfs)toeristen. 
We bespraken daarom de noodzaak van gerichte handhaving op overlastgevend gedrag, gedragsbeïnvloeding en campagnes die duidelijk maken welk gedrag Amsterdam wel en niet wenst. Om daadwerkelijk te werken aan een duurzame en evenwichtige bezoekerseconomie, moet Amsterdam veel gerichter durven sturen op het type bezoeker dat de stad wil aantrekken en dat doe je niet door stay away campagnes. 

Daarnaast is gesproken over mogelijkheden voor meer publiek-private samenwerking tussen de gemeente, hotels en horeca om de stad schoner te maken en wat daarvoor nodig is. 

Ook juridische risico’s besproken
De juridische risico's van het steeds verder verhogen van de toeristenbelasting kwamen eveneens aan bod. KHN zet de lopende juridische procedure tegen de verhoging van de toeristenbelasting uit 2024 onverminderd voort. Daarnaast wordt onderzocht hoe de aangekondigde verdere verhogingen hierbij kunnen worden betrokken en of aanvullende juridische stappen nodig zijn. 

Zoals bekend heeft KHN Amsterdam zich gevoegd in de procedure over de Verordening Toerisme in Balans (maximum 20 miljoen overnachtende bezoekers per jaar). In het gesprek hebben we benadrukt dat het steeds verder verhogen van de toeristenbelasting als sturingsinstrument juridisch niet zonder risico is, zeker wanneer onvoldoende duidelijk is welk concreet probleem ermee wordt opgelost, wat het daadwerkelijke effect op bezoekersstromen is en of de economische gevolgen evenredig zijn. De huidige fase van het proces richt zich er overigens nog op of de bewonersgroepering: ‘Amsterdam heeft een keuze’ wel ontvankelijk is in het door hen aangespannen proces tegen de gemeente. 

Twintig miljoen overnachtingen nog realistisch?
In het verlengde daarvan spraken we over het nog altijd gehanteerde uitgangspunt van maximaal 20 miljoen toeristische overnachtingen op basis van de verordening toerisme in balans.  Dit aantal is in al die jaren nooit realistisch geweest, laat staan fundamenteel herijkt, terwijl wereldwijd steeds meer mensen reizen en vrijwel alle bestemmingen in de wereld jaarlijks meer bezoekers ontvangen.

Voor Amsterdam zou een plafond van 20 miljoen overnachtingen bovendien neerkomen op een gemiddelde hotelbezetting van minder dan 60%. Dat is economisch niet realistisch voor een gezonde hotelsector. Daarbij komt dat de hotels legaal zijn vergund en dat hun komst in veel gevallen door de gemeente zelf is gestimuleerd. We hebben daarom ook de vraag op tafel gelegd of het volksinitiatief dat aan de basis lag van de Verordening Toerisme in Balans in de huidige context niet opnieuw kritisch moet worden bekeken. Recent onderzoek laat bovendien zien dat Amsterdammers veel genuanceerder over bezoekers denken dan vaak wordt verondersteld.

De wethouder leek begrip te hebben voor de noodzaak om preciezer te kijken naar welk probleem Amsterdam daadwerkelijk wil oplossen, welke bezoekers verantwoordelijk zijn voor specifieke vormen van drukte en overlast en welke maatregelen daarvoor werkelijk effectief zijn.

Gesprek krijgt vervolg
De wethouder gaf aan de uitdagingen niet uit de weg te willen gaan en te begrijpen wat de aangekondigde verhoging en de stapeling van maatregelen bij de hotelsector teweegbrengen. Zij heeft toegezegd tijdens een van de volgende hoteloverleggen met hoteliers in gesprek te zullen gaan.

Voor KHN Amsterdam is dit gesprek een eerste stap. De verhoging staat in het coalitieakkoord en de wethouder gaf aan dat dit voor haar het uitgangspunt is. Maar daarmee is voor ons de discussie allerminst afgerond. Zoals we eerder aankondigden, werken we aan een brede strategie. We intensiveren de politieke lobby, zetten juridische procedures voort, werken samen met een brede alliantie van partners uit de bezoekerseconomie en willen de politieke en publieke discussie verbreden en nagaan hoe we weer grip kunnen krijgen op het voortbestaan van een belangrijke sector. 

De komende periode doen we wat we kunnen én moeten doen: de gevolgen met feiten en cijfers inzichtelijk maken, alternatieven uitwerken, de allianties versterken de politieke en publieke opinie beïnvloeden en juridische mogelijkheden optimaal benutten.

Want de fundamentele vraag blijft: welk probleem lost deze extreme verhoging daadwerkelijk op en waarom wordt de rekening opnieuw vrijwel volledig bij één groep bezoekers neergelegd? Ook de wethouder kon daar geen overtuigend antwoord op geven. We staan met elkaar voor een enorme uitdaging. We moeten alles op alles zetten om de schade te beperken, de publieke opinie van andere inzichten te voorzien en daarmee hopelijk ook bestuurders en politici te overtuigen. Ons doel is helder: voorkomen dat deze extreme verhoging werkelijkheid wordt en de schade voor ondernemers én de stad zoveel mogelijk beperken.  We doen ook een uitdrukkelijke oproep aan ondernemers om zelf, waar mogelijk, het gesprek met politici aan te gaan en hen meer inzicht te geven in de praktijk. Er zijn veel nieuwe vertegenwoordigers van de bekende politieke partijen die zich nog verder moeten verdiepen in onze sector en de gevolgen van de voorgestelde maatregelen. Onze ervaring is dat politici vrijwel altijd openstaan voor een gesprek. Of het uiteindelijk voldoende effect heeft, moet altijd blijken, maar één ding is zeker: niet met elkaar spreken is geen optie.

Voor nadere informatie:
Eveline Doornhegge; manager KHN Amsterdam, 06-51490709 / e.doornhegge@khn.nl
Wil je beter geïnformeerd worden en zit je nog niet in onze hotel appgroep stuur dan een bericht naar Eveline Doornhegge